Talaşlı imalat süreçlerinde yapılan işlerin yaklaşık %33’ü delik delme operasyonlarından oluşur. Bu kadar sık tekrarlanan bir işlemde doğru matkap ucu seçimi; takım ömrünü uzatır, yüzey kalitesini artırır ve imalat maliyetlerini düşürür. Atölyelerin vazgeçilmez takımlarından biri olan HSS (Yüksek Hız Çeliği) matkaplar, biledikçe tekrar kullanılabilme özelliğiyle en yaygın delme araçlarındandır.
Bu yazımızda, Temak Teknik rehberliğinde HSS matkapların türlerini, helis açılarını, kobalt katkısının önemini ve kaplama teknolojilerini inceliyoruz.
1. Malzemeye Göre Uç ve Helis Açıları (N, H, W Tipleri)
İşlenecek malzemenin sertliğine, talaş yapısına ve gevreklik durumuna göre matkapların uç açıları ve helis (yiv) Açıları farklılık gösterir:
-
N Tipi (Standart Matkaplar)
- Uç Açısı: Genellikle 118° civarındadır.
- Helis Açısı: 18° – 30° arasındadır.
- Genellikle genel amaçlı çeliklerin ve standart malzemelerin delinmesinde tercih edilir. Sert ve kırılgan malzemelerde basma yüzeyini artırmak amacıyla uç açısı 135° – 140° değerlerine kadar çıkartılabilmektedir.
-
H Tipi Matkaplar
- Helis Açısı: 10° – 15° gibi daha dar/geniş aralıklı bir helis açısına sahiptir.
- Sert, sertleştirilmiş veya kırılgan malzemelerin delinmesinde daha yüksek direnç sunar.
-
W Tipi Matkaplar
- Helis Açısı: 35° – 40° arasında daha dik/sık bir helis açısına sahiptir.
- Alüminyum, pirinç ve plastik gibi yumuşak veya talaşı kolay tahliye edilmesi gereken malzemelerde talaşı hızlıca dışarı atmak için kullanılır.
2. HSS-Co (Kobalt Katkılı) Matkapların Avantajları
Özellikle paslanmaz çelikler gibi işlenirken yüksek ısı üreten ve sertleşmeye eğilimli malzemelerde standart HSS matkaplar çabuk körelir.
- Kobalt Oranı: HSS-Co matkaplarda %6 ila %8 arasında Kobalt (Co) alaşımı bulunur.
- Isı ve Aşınma Direnci: Kobalt katkısı, matkabın yüksek sıcaklıklara karşı mukavemetini artırır ve aşınma direncini yükseltir.
- Kullanım Alanı: Paslanmaz, ısıya dayanıklı çelikler ve zorlu alaşımlarda HSS-Co kullanımı takım ömrünü ciddi oranda uzatır.
3. Kaplamalı HSS Matkaplar ve Performans
HSS matkapların performansını artırmak için özel yüzey kaplama teknolojileri kullanılır (örneğin Zirkonyum kaplama):
- Sürtünmeyi Azaltır: Kaplama, matkap ile malzeme arasındaki kesme yüzeyindeki sürtünmeyi minimuma indirir.
- Yüzey Kalitesi: Delik iç yüzeyinin pürüzsüz çıkmasını sağlar.
- Uzun Takım Ömrü: Isınmayı engellediği ve aşınmayı geciktirdiği için tek seferde daha çok ve derin delik delinmesine imkan tanır.
Özetle: Talaşlı imalat süreçlerinde her malzemeye aynı matkabı kullanmak yerine; malzemenin cinsine, sertliğine ve çalışma şartlarına uygun helis açısına ve kaplamaya sahip HSS matkabı seçmek imalat verimliliğinizi artıracaktır.