Talaşlı imalat ve montaj süreçlerinde sıklıkla kullanılan havşa frezeler, delik ağızlarında vida/cıvata başlarının yüzeye sıfırlanmasını sağlamak, çapakları temizlemek ve parça kenarlarında pah kırma işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan özel kesici takımlardır.
Temak Teknik’in havşa freze çeşitleri, açı tipleri ve kullanım detaylarını paylaştığı bilgilendirme videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:
Havşa Frezelerin Temel İşlevleri
- Vida Baş Yuvalarının Hazırlanması: Gömme başlı (havşa başlı) cıvata veya vidaların parça yüzeyinde çıkıntı oluşturmadan tam oturmasını sağlar.
- Çapak Alma ve Ön Delik Genişletme: Delme işlemleri sonrasında delik ağzında oluşan çapakları temizleyerek pürüzsüz bir yüzey elde edilmesini sağlar.
- Pah Kırma: Parça köşelerine ve delik kenarlarına belirli açılarda pah vererek montaj kolaylığı sağlar.
Havşa Freze Çeşitleri ve Açı Seçimi
1. Kesme Açılarına Göre Havşa Frezeler
- 90° Havşa Frezeler: Sektörde en yaygın kullanılan standart tiptir. DIN 7991 ve ISO 10642 standartlarındaki gömme cıvata yuvaları ve çapak alma işlemleri için idealdir.
- 60° Havşa Frezeler: Punta deliklerinin ağızlarını açma ve özel pah kırma operasyonlarında tercih edilir.
- 82° ve 100° / 120° Havşa Frezeler: Genellikle havacılık, medikal ve özel makine imalatlarında farklı vida normlarına uygun yuva açmada kullanılır.
2. Yapısal Tiplerine Göre
- 3 Ağızlı (Çok Ağızlı) Silindirik Saplı Havşa Frezeler: Yaygın olarak kullanılan bu tasarım, kesme kuvvetini üç ağıza eşit dağıtarak titreşimsiz ve pürüzsüz bir yüzey kalitesi sunar.
- Delikli (Zenker) Havşa Frezeler: Konik gövdesi üzerindeki enine delik sayesinde talaşı içeri çekerek tahliye eder. Özellikle yumuşak metallerde (alüminyum, pirinç) ve plastiklerde çapak bırakmadan temiz kesim yapar.
- Sabit Pilotlu (Kılavuzlu) Havşa Frezeler: Ön kısmındaki silindirik kılavuz pimi sayesinde delik merkezini tam eksende tutarak silindirik veya konik baş yuvasının (örneğin alyen cıvata başı yuvaları) kaçık olmadan açılmasını sağlar.
Malzeme ve Kaplama Seçenekleri
- HSS ve HSS-Co (%5 Kobalt): Genel imalat çelikleri, döküm ve dökme demir malzemeler için yaygın standart çözümdür. Kobalt alaşımlı modeller ısıya ve aşınmaya karşı daha dayanıklıdır.
- Karbür Havşa Frezeler: Yüksek sertlikteki malzemelerde (sertleştirilmiş çelikler, paslanmaz vb.) ve seri üretim CNC tezgahlarda yüksek devirlerde uzun ömürlü kullanım sunar.
- TiN (Titanium Nitride) Kaplama: Sürtünmeyi azaltır, kayganlık sağlar ve takım ömrünü önemli ölçüde artırır.
Kullanım ve Uygulama Tavsiyeleri
- Devir ve İlerleme: Havşa açma operasyonlarında yüksek devir ve hızlı ilerleme titreşime (tırlama izlerine) yol açabilir. Bu nedenle düşük devir ve sabit, kontrollü bir baskı ile çalışılması tavsiye edilir.
- Eksenel Merkezleme: Havşa frezenin delik ekseniyle tam hizada olması, dengeli yük dağılımı ve pürüzsüz bir yüzey elde etmek açısından critical önem taşır.