Talaşlı imalatta ve atölye çalışmalarında doğru diş çekimi yapabilmek, hem iş parçasının kalitesi hem de kılavuz takımının ömrü açısından kritik bir önem taşır. Yanlış kılavuz seçimi veya hatalı delik çapı; kılavuz kırılmalarına, dişlerin boşluklu olmasına ve ciddi zaman kaybına yol açabilir.
Bu yazımızda, Temak Teknik rehberliğinde doğru kılavuz seçiminin parametrelerini, kılavuz tiplerini, delik çapı hesabını ve elle kılavuz çekme adımlarını detaylarıyla ele alıyoruz.
1. Kılavuz Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Temel Parametreler
Kılavuz seçimi yaparken ilk olarak üretim koşullarınızı ve işlenecek malzemenin yapısını göz önünde bulundurmalısınız:
- Üretim Adedi ve Yöntemi: Birkaç adetlik işlerde el kılavuzları veya basit makine kılavuzları kullanılabilir. Seri imalatta ise CNC veya otomatik kılavuz çekme makineleri tercih edilmelidir.
- Kesme Yönü: Uygulamanın gereksinimine göre sağ yönlü mü yoksa sol yönlü mü diş çekileceği belirlenmelidir.
- Malzeme Yapısı: Malzemenin sertliği, tokluğu, yumuşaklığı ve ürettiği talaş tipi kılavuz seçimini doğrudan etkiler.
- Tolerans Ölçüleri: Kılavuzun üzerinde yazan tolerans değerleri (örneğin 6H, 6g) teknik resme uygun olmalı, çekilen dişler mutlaka mastarla kontrol edilmelidir.
2. Kılavuz Tipleri ve Kullanım Alanları
Kılavuzlar, helis açılarına ve pah yapılarına göre farklı kategorilere ayrılır:
- A Tipi Kılavuzlar: 6–8 hatveye ve 5° pah açısına sahiptir. Kısa talaş veren açık deliklerde tercih edilir.
- B Tipi Kılavuzlar: Sahada en sık karşılaşılan Tiplerdendir. 3.5–5.5 hatve ve 8° pah açısına sahiptir.
- C Tipi Kılavuzlar: 2–3 hatve ve 15° pah açısına sahiptir. Özellikle kısa talaş veren helis kılavuzlarda ve kör deliklerde kullanılır.
- E Tipi Kılavuzlar: Deliğin en dibine kadar diş çekilmesi gereken dar kör deliklerde tercih edilir (1.5–2 hatve, 23° pah açısı). Not: Pah açısı kısaldıkça kılavuzun ömrü de azalacaktır.
3. Delik Çapı Hesabı ve Ön Hazırlık
Kılavuz çekmeden önce dikkat edilmesi gereken iki hayati adım bulunmaktadır:
Matkap Çapı Hesabı
Kılavuz çekilmeden önce delinecek deliğin çapı aşağıdaki pratik formül ile hesaplanır:
Delik Çapı = Anma Çapı − Adım (Hatve)
- Örnek: Metrik 10 (M10) kılavuz için adım 1.5 mm’dir.
Delik Çapı = 10 − 1.5 = 8.5 mm
Eğer 8.5 mm yerine rastgele bir matkap ucu kullanılırsa dişler sarmayabilir veya vida boşluklu (sallanarak) geçer.
Havşalama ve Yağlama
- Havşa Açma: Deliği deldikten sonra mutlaka havşalama yapılmalıdır. Bu işlem hem kılavuzun rahat ağızlamasını sağlar hem de malzemenin şişmesini ve kılavuzun kırılmasını önler.
- Kesme Yağı Kullanımı: İşlem sırasında mutlaka kesme yağı kullanılmalıdır. Yağlama, talaş tahliyesini kolaylaştırır, sürtünmeyi azaltır ve düzgün bir diş yüzeyi elde edilmesini sağlar.
4. Adım Adım Elle Kılavuz Çekme Nasıl Yapılır?
Elle kılavuz çekme işlemlerinde genelde 3’lü el kılavuz takımları kullanılır:
- 1 Numaralı Kılavuz (Tek Çizgili): Ağızlatma kılavuzudur.
- 2 Numaralı Kılavuz (İki Çizgili): Orta kılavuzdur.
- 3 Numaralı Kılavuz (Çizgisiz): Dişi tamamlayan bitirme kılavuzudur.
Uygulama Adımları
- Ağızlatma ve Gönyeleme: Deliğe havşa açtıktan sonra 1 numaralı kılavuz oturtulur. Kılavuzun parçaya tam 90° dik girdiğinden emin olmak için iki farklı açıdan (gönyeyle veya göz kararıyla) kontrol edilerek ağızlatılır.
- Yağlama: Kılavuz kanallarına birkaç damla kesme yağı damlatılır.
- Talaş Kırarak İlerleme: Kılavuz kolu dengeli bir şekilde çevrilir. Kılavuz sıkışmaya başladığında talaşı kırmak için her yarım/bir turda bir miktar geri çevrilir.
- Sırasıyla Diğer Takımları Kullanma: 1 numaralı kılavuz çıkarıldıktan sonra aynı diş yoluna dikkat edilerek 2 numaralı ve ardından 3 numaralı kılavuz çekilerek işlem tamamlanır.
Önemli İpucu: Kılavuz koluna uyguladığınız kuvvetin her iki kolda da eşit ve dengeli olmasına özen gösterin. Eksenel kaymalar küçük çaplı kılavuzların kolayca kırılmasına neden olur.