Talaşlı imalatta millerin veya silindirik parçaların dış yüzeyine diş açma işlemine pafta çekme denir. Kaliteli, doğru toleransta ve kolay sıkılan dişler elde etmek için pafta çekimi öncesinde mili doğru çapa getirmek ve uygun teknikleri kullanmak son derece kritiktir.
Bu yazımızda, Temak Teknik rehberliğinde pafta çekme mantığını, çalışma boşluğu hesabını, pafta kolu montajını ve adım adım pafta çekme uygulamasını ele alıyoruz.
1. Pafta Çekme Öncesinde Mil Çapı ve Boşluk Hesabı
Dış diş açılacak milin çapı, hedeflenen metrik anma çapı ile birebir aynı işlenmez. Örneğin, Metrik 10 (M10) bir diş çekilecekse mil çapı tam 10,00 mm yapılırsa dişler somunla çalışırken sıkışma yapar veya geçmez.
Somun ile civatanın rahat çalışabilmesi için mil çapında %10 ila %20 (%0,15 mm civarı) oranında bir düşüklük (çalışma boşluğu) bırakılmalıdır.
Çalışma Boşluğu Formülü
İşlenecek Mil Çapı = Anma Çapı − (0,1×Adım)
-
Örnek (M10 için)
- Anma Çapı: 10 mm
- Adım (Hatve): 1, 5 mm
- Mil Çapı = 10 − (0,1×1,5) = 9, 85 mm
- Dolayısıyla M10 pafta çekilecek mil, tornada yaklaşık 9,80 – 9,85 mm çapına getirilmelidir.
Uyarı: Mil çapı gereğinden fazla düşürülürse pafta çekmek kolaylaşır ancak oluşan dişlerin mukavemeti azalır ve bağlantıda sallanma meydana gelir.
2. Pah Kırma ve Dip Boşaltma Önemi
- Pah Kırma: Pafta lokmasının mile rahat ağızlayabilmesi için milin uç kısmına eyle veya tornada yaklaşık 45°’lik pah kırılmalıdır.
- Dip Boşaltma: Eğer milin sonuna kadar (faturaya sıfır) diş çekilmesi isteniyorsa, tornalama aşamasında milin dip kısmına bir boşaltma kanalı açılmalıdır.
3. Pafta Lokmasının Pafta Koluna Takılması
- Pafta lokmasının üzerindeki çentik/yuva, pafta kolundaki sabitleme vidasının denk geleceği yere yerleştirilir.
- Yanlarda bulunan vidalar sıkılarak pafta lokması kola merkezlenip sabitlenir.
- Pafta lokmasının her iki yüzünde de ağızlama pahı (pah kırma açısı) bulunduğu için her iki yönü de kullanılabilir.
4. Adım Adım Pafta Çekme Uygulaması
- Parçayı Sabitleme ve Gönyeleme: İş parçası mengeneye bağlanır. Pafta kolu mile tam dik ve paralel şekilde yerleştirilir. Eğri ağızlatma yapılırsa dişler eksenel kayar, silik dişler oluşur veya pafta kırılabilir.
- Yağlama: Kesme işlemini kolaylaştırmak ve diş kalitesini artırmak için mile ve paftaya mutlaka kesme yağı uygulanır.
- Talaş Kırarak İlerleme: Pafta dengeli bir baskıyla çevrilir. Birkaç tur ilerledikten sonra oluşan talaşı kırmak için 1 tur ileri, yarım tur geri mantığıyla pafta geri çevrilir.
- Temizlik ve Kontrol: İstenilen boya ulaşıldıktan sonra pafta geri çıkarılır, dişlerdeki talaşlar temizlenir ve uygun bir somunla dişin rahat çalışıp çalışmadığı kontrol edilir.