İşleme merkezlerinde (CNC), dikey/yatay ve üniversal freze tezgahlarında iş parçalarını yüksek hassasiyetle sabitlemek için Hassas CNC Mengeneleri kullanılır. Yüksek tekrarlanabilirlik (0.003–0.005 mm aralığında) ve rijitlik sağlayan bu mengeneler, ağır kesme ve hassas toleranslı operasyonlarda hayati önem taşır [00:21].

Temak Teknik’in hassas CNC mengenesi kullanım esaslarını, çene yapısını ve tezgah tablasına doğru sabitleme adımlarını anlattığı videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Öne Çıkan Özellikleri ve Tasarım Detayları

1. Hassas İşlenmiş ve Taşlanmış Yüzeyler: Mengenelerin tüm yüzeyleri, kızakları ve çeneleri taşlanmış, p pimlerle hassas olarak hizalanmıştır [00:12].
2. Kademeli/Pimli Hızlı Ayar: Mil vidalarının uzun boylu açma-kapama sürelerini kısaltmak için pimli veya kademeli hızlı mesafe ayarlama mekanizmaları bulunur [01:26].
3. Değiştirilebilir Çene Yapısı: Çeneler sökülüp çevrilerek farklı yükseklik seviyeleri elde edilebilir veya silindirik parçaları tutabilmek için prizmatik/V-kanallı yedek çeneler takılabilir [01:34], [01:58].
4. Taşlanmış Kamalar (T-Kanal Uyumlu): Taban altında bulunan taşlanmış kamalar, tezgah tablasının T-kanallarına oturarak mengeneyi dikey veya yatay konumda hızlıca eksene sokar [03:47].

Doğru Kullanım ve İş Parçası Sıkma Kuralları

• Merkezden Bağlama Esası: İş parçası çenelerin tam ucundan sıkılmamalıdır; uçtan bağlamalar kasmaya ve merkez kaçıklığına yol açar. Parçanın çene merkezine denk gelmesi veya merkezden en fazla ~10 mm sapacak şekilde dengeli basması gerekir [02:14], [02:29].
• 3 Noktadan Tezgah Tablasına Sabitleme: Mengeneyi tezgah tablasına bağlarken en az 3 farklı noktadan pabuçlama (bağlama pabuçları) yapılması rijitlik açısından zorunludur [03:15], [03:22].
• Komparatör ile Hizalama: Kamalar T-kanalına oturtulsa dahi, ağır işleme operasyonları öncesinde mengene çenesine komparatör saati dayayarak paralellik kontrolü yapılmalıdır [04:13], [04:56].
• Dayama Aparatı ve Kontra Somun: Seri imalatta parçaların aynı konumda bağlanabilmesi için mengene üzerindeki dayama çubuğu ayarlanmalı ve gevşememesi için kontra somunu iyice sıkılmalıdır [07:36], [07:52].

Talaşlı imalat ve montaj süreçlerinde sıklıkla kullanılan havşa frezeler, delik ağızlarında vida/cıvata başlarının yüzeye sıfırlanmasını sağlamak, çapakları temizlemek ve parça kenarlarında pah kırma işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan özel kesici takımlardır.

Temak Teknik’in havşa freze çeşitleri, açı tipleri ve kullanım detaylarını paylaştığı bilgilendirme videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Havşa Frezelerin Temel İşlevleri

1. Vida Baş Yuvalarının Hazırlanması: Gömme başlı (havşa başlı) cıvata veya vidaların parça yüzeyinde çıkıntı oluşturmadan tam oturmasını sağlar.
2. Çapak Alma ve Ön Delik Genişletme: Delme işlemleri sonrasında delik ağzında oluşan çapakları temizleyerek pürüzsüz bir yüzey elde edilmesini sağlar.
3. Pah Kırma: Parça köşelerine ve delik kenarlarına belirli açılarda pah vererek montaj kolaylığı sağlar.

Havşa Freze Çeşitleri ve Açı Seçimi

1. Kesme Açılarına Göre Havşa Frezeler

• 90° Havşa Frezeler: Sektörde en yaygın kullanılan standart tiptir. DIN 7991 ve ISO 10642 standartlarındaki gömme cıvata yuvaları ve çapak alma işlemleri için idealdir.
• 60° Havşa Frezeler: Punta deliklerinin ağızlarını açma ve özel pah kırma operasyonlarında tercih edilir.
• 82° ve 100° / 120° Havşa Frezeler: Genellikle havacılık, medikal ve özel makine imalatlarında farklı vida normlarına uygun yuva açmada kullanılır.

2. Yapısal Tiplerine Göre

• 3 Ağızlı (Çok Ağızlı) Silindirik Saplı Havşa Frezeler: Yaygın olarak kullanılan bu tasarım, kesme kuvvetini üç ağıza eşit dağıtarak titreşimsiz ve pürüzsüz bir yüzey kalitesi sunar.
• Delikli (Zenker) Havşa Frezeler: Konik gövdesi üzerindeki enine delik sayesinde talaşı içeri çekerek tahliye eder. Özellikle yumuşak metallerde (alüminyum, pirinç) ve plastiklerde çapak bırakmadan temiz kesim yapar.
• Sabit Pilotlu (Kılavuzlu) Havşa Frezeler: Ön kısmındaki silindirik kılavuz pimi sayesinde delik merkezini tam eksende tutarak silindirik veya konik baş yuvasının (örneğin alyen cıvata başı yuvaları) kaçık olmadan açılmasını sağlar.

Malzeme ve Kaplama Seçenekleri

• HSS ve HSS-Co (%5 Kobalt): Genel imalat çelikleri, döküm ve dökme demir malzemeler için yaygın standart çözümdür. Kobalt alaşımlı modeller ısıya ve aşınmaya karşı daha dayanıklıdır.
• Karbür Havşa Frezeler: Yüksek sertlikteki malzemelerde (sertleştirilmiş çelikler, paslanmaz vb.) ve seri üretim CNC tezgahlarda yüksek devirlerde uzun ömürlü kullanım sunar.
• TiN (Titanium Nitride) Kaplama: Sürtünmeyi azaltır, kayganlık sağlar ve takım ömrünü önemli ölçüde artırır.

Kullanım ve Uygulama Tavsiyeleri

• Devir ve İlerleme: Havşa açma operasyonlarında yüksek devir ve hızlı ilerleme titreşime (tırlama izlerine) yol açabilir. Bu nedenle düşük devir ve sabit, kontrollü bir baskı ile çalışılması tavsiye edilir.
• Eksenel Merkezleme: Havşa frezenin delik ekseniyle tam hizada olması, dengeli yük dağılımı ve pürüzsüz bir yüzey elde etmek açısından critical önem taşır.

İmalathanelerde büyük ve küçük iş parçalarına hızlı, pratik ve hassas bir şekilde diş açmak için kullanılan Krasnic Elektrikli Kılavuz Çekme Makinesi, yüksek torku ve kol mekanizması sayesinde operatöre büyük kolaylık sağlar.

Temak Teknik’in hazırladığı makinenin teknik özellikleri ve kullanım modlarını anlatan videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Temel Teknik Özellikler

• Kılavuz Çekme Kapasitesi: Metrik 6’dan Metrik 30’a (M6 – M30) kadar geniş bir aralıkta diş açabilir [00:00].
• Güç Gereksinimi: Standart 220 V ev elektriği ile çalışır [00:09].
• İş Mili Hızı: Maksimum 200 devir/dakika (RPM) hıza ulaşabilir [00:09]. Giriş ve çıkış devirleri birbirinden bağımsız ayarlanabilir (Örn: Giriş 150 RPM, çıkış 200 RPM) [01:08].
• Tutucu Sistem: Şaft çapı 31 mm olan tork emniyetli adaptörler kullanır [01:30].
• Ekran & Arayüz: Dokunmatik ve kullanımı kolay Türkçe dijital ekran kontrol paneline sahiptir [00:24].

Makinenin Çalışma Modları

1. Manuel Mod

   • Operatör, kılavuzu deliğe ağızladıktan sonra kol üzerindeki tuşa basılı tutarak diş açar [02:05].
   • Diş açma bittikten sonra ters yön tuşuna basarak kılavuzu delikten çıkarır [02:21].

2. Otomatik Mod

   • Ekrandan hedef delik derinliği (örneğin 15 mm) ayarlanır [00:59].
   • Start tuşuna bir kez basıldığında makine belirlenen derinliğe kadar diş açar ve ayarlanan derinliğe ulaştığında otomatik olarak yön değiştirip delikten dışarı çıkar [02:46].

3. Gagalayarak (Gagalamalı) Kılavuz Çekme Modu

   • Özellikle derin deliklerde veya talaşın sıkışma riski yüksek olan malzemelerde kullanılır [00:30].
   • Ekrandan paso miktarı ve geri çekilme miktarı ayarlanır (Örn: 5 mm ilerle, 2 mm geri çekil) [03:23].
   • Makine talaşı kırarak adımlı şekilde içeri girer ve işlemi tamamlayıp otomatik olarak çıkar [04:20].

Talaşlı imalat ve atölye ortamlarında körelen matkap uçlarını hızlı, pratik ve hassas bir şekilde tekrar keskinleştirmek için Krasnic Matkap Bileme Makinesi kullanılır.

Temak Teknik’in Krasnic matkap bileme makinesinin kutu içeriğini, matkap ucu sıfırlama adımlarını ve 2 aşamalı bileme işlemini anlattığı videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Kapasite ve Kutu İçeriği

• Bileme Çap Kapasitesi: 2 mm ile 13 mm arasındaki matkap uçlarını bileme kapasitesine sahiptir [00:00].
• Standart Ekipmanlar: 11 adet ER pens, 1 adet pens adaptörü/mandreni, güç kablosu ve makineye takılı halde Karbür (Elmas) Bileme Taşı ile teslim edilir [00:13]. (HSS matkapları bilemek için isteğe bağlı olarak HSS Bileme Taşı temin edilmelidir [00:24]).
• Ayarlanabilir Uç Açıları: Makine üzerinde uç açısı standart 118°’ye ayarlıdır; ancak ihtiyaca göre 90°, 118°, 130°, 135° ve 140° uç açılarına kolayca ayarlanabilir [03:15], [03:27].

Adım Adım Matkap Bileme İşlemi

1. Pens ve Çap Ayarı: Bileylenecek matkap çapına uygun pens (örneğin 8 mm) seçilerek adaptör içerisine oturtulur [00:36].
2. Uç Boyu ve Açısı Sıfırlama: Adaptör, makine üzerindeki sıfırlama istasyonuna takılır. Çap kadranı bileylenecek matkap çapına (8 mm) getirilir, matkap ucu dayamaya kadar sürülür ve kesici ağızlar faturaya paralel ayarlanıp adaptör sıkılır [01:05], [01:57].
3. 1. Aşama – Ana Uç Açısı Bileme: Çalıştırılan makinenin ana bileme istasyonuna adaptör takılır. Sağa-sola hafif hareketlerle sürtünme/bileme sesi kesilinceye kadar bilenir [02:10], [02:27]. Ardından adaptör 180° çevrilerek diğer kesici ağız aynı şekilde bilenir [02:40].
4. 2. Aşama – Boşluk/Zerit Açısı Bileme: İkinci bileme istasyonuna geçilir. Adaptör üzerindeki tırnaklar yuvaya denk getirilerek sağa-sola hareketle boşluk açısı verilir [03:27], [03:55]. 180° çevrilerek diğer taraf da tamamlanır ve matkap ucu kullanıma hazır hale gelir [04:02].

Talaşlı imalatta ve atölye çalışmalarında doğru diş çekimi yapabilmek, hem iş parçasının kalitesi hem de kılavuz takımının ömrü açısından kritik bir önem taşır. Yanlış kılavuz seçimi veya hatalı delik çapı; kılavuz kırılmalarına, dişlerin boşluklu olmasına ve ciddi zaman kaybına yol açabilir.

Bu yazımızda, Temak Teknik rehberliğinde doğru kılavuz seçiminin parametrelerini, kılavuz tiplerini, delik çapı hesabını ve elle kılavuz çekme adımlarını detaylarıyla ele alıyoruz.

1. Kılavuz Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Temel Parametreler

Kılavuz seçimi yaparken ilk olarak üretim koşullarınızı ve işlenecek malzemenin yapısını göz önünde bulundurmalısınız:

• Üretim Adedi ve Yöntemi: Birkaç adetlik işlerde el kılavuzları veya basit makine kılavuzları kullanılabilir. Seri imalatta ise CNC veya otomatik kılavuz çekme makineleri tercih edilmelidir.
• Kesme Yönü: Uygulamanın gereksinimine göre sağ yönlü mü yoksa sol yönlü mü diş çekileceği belirlenmelidir.
• Malzeme Yapısı: Malzemenin sertliği, tokluğu, yumuşaklığı ve ürettiği talaş tipi kılavuz seçimini doğrudan etkiler.
• Tolerans Ölçüleri: Kılavuzun üzerinde yazan tolerans değerleri (örneğin 6H, 6g) teknik resme uygun olmalı, çekilen dişler mutlaka mastarla kontrol edilmelidir.

2. Kılavuz Tipleri ve Kullanım Alanları

Kılavuzlar, helis açılarına ve pah yapılarına göre farklı kategorilere ayrılır:

• A Tipi Kılavuzlar: 6–8 hatveye ve 5° pah açısına sahiptir. Kısa talaş veren açık deliklerde tercih edilir.
• B Tipi Kılavuzlar: Sahada en sık karşılaşılan Tiplerdendir. 3.5–5.5 hatve ve 8° pah açısına sahiptir.
• C Tipi Kılavuzlar: 2–3 hatve ve 15° pah açısına sahiptir. Özellikle kısa talaş veren helis kılavuzlarda ve kör deliklerde kullanılır.
• E Tipi Kılavuzlar: Deliğin en dibine kadar diş çekilmesi gereken dar kör deliklerde tercih edilir (1.5–2 hatve, 23° pah açısı). Not: Pah açısı kısaldıkça kılavuzun ömrü de azalacaktır.

3. Delik Çapı Hesabı ve Ön Hazırlık

Kılavuz çekmeden önce dikkat edilmesi gereken iki hayati adım bulunmaktadır:

Matkap Çapı Hesabı

Kılavuz çekilmeden önce delinecek deliğin çapı aşağıdaki pratik formül ile hesaplanır:

Delik Çapı = Anma Çapı − Adım (Hatve)

• Örnek: Metrik 10 (M10) kılavuz için adım 1.5 mm’dir.

Delik Çapı = 10 − 1.5 = 8.5 mm

Eğer 8.5 mm yerine rastgele bir matkap ucu kullanılırsa dişler sarmayabilir veya vida boşluklu (sallanarak) geçer.

Havşalama ve Yağlama

• Havşa Açma: Deliği deldikten sonra mutlaka havşalama yapılmalıdır. Bu işlem hem kılavuzun rahat ağızlamasını sağlar hem de malzemenin şişmesini ve kılavuzun kırılmasını önler.
• Kesme Yağı Kullanımı: İşlem sırasında mutlaka kesme yağı kullanılmalıdır. Yağlama, talaş tahliyesini kolaylaştırır, sürtünmeyi azaltır ve düzgün bir diş yüzeyi elde edilmesini sağlar.

4. Adım Adım Elle Kılavuz Çekme Nasıl Yapılır?

Elle kılavuz çekme işlemlerinde genelde 3’lü el kılavuz takımları kullanılır:

1. 1 Numaralı Kılavuz (Tek Çizgili): Ağızlatma kılavuzudur.
2. 2 Numaralı Kılavuz (İki Çizgili): Orta kılavuzdur.
3. 3 Numaralı Kılavuz (Çizgisiz): Dişi tamamlayan bitirme kılavuzudur.

Uygulama Adımları

1. Ağızlatma ve Gönyeleme: Deliğe havşa açtıktan sonra 1 numaralı kılavuz oturtulur. Kılavuzun parçaya tam 90° dik girdiğinden emin olmak için iki farklı açıdan (gönyeyle veya göz kararıyla) kontrol edilerek ağızlatılır.
2. Yağlama: Kılavuz kanallarına birkaç damla kesme yağı damlatılır.
3. Talaş Kırarak İlerleme: Kılavuz kolu dengeli bir şekilde çevrilir. Kılavuz sıkışmaya başladığında talaşı kırmak için her yarım/bir turda bir miktar geri çevrilir.
4. Sırasıyla Diğer Takımları Kullanma: 1 numaralı kılavuz çıkarıldıktan sonra aynı diş yoluna dikkat edilerek 2 numaralı ve ardından 3 numaralı kılavuz çekilerek işlem tamamlanır.

Önemli İpucu: Kılavuz koluna uyguladığınız kuvvetin her iki kolda da eşit ve dengeli olmasına özen gösterin. Eksenel kaymalar küçük çaplı kılavuzların kolayca kırılmasına neden olur.

Kılavuz çekme, pafta açma, delik delme ve frezeleme gibi talaşlı imalat operasyonlarında Kılavuz Yağı (Kesme ve Diş Açma Yağı), sürtünmeyi ve ısıyı azaltarak takım ömrünü uzatan hayati bir yardımcı kimyasaldır.

Temak Teknik’in kılavuz yağı kullanımı, sağladığı avantajlar ve uygulama metotlarını anlattığı videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Kılavuz Yağının Temel Avantajları

1. Sürtünmeyi ve Aşırı Isınmayı Önler: Kılavuz çekme işlemi yüksek sürtünmeli bir kesme operasyonudur. Özellikle plastik, kestamit, delrin ve poliamit gibi sentetik malzemelerde kuru kesim yapıldığında oluşan yüksek ısı malzeme yapısını bozar ve duman çıkmasına neden olur [00:18], [00:28].
2. Takım Ömrünü Artırır: Kuru Kılavuz çekmeye kıyasla Kılavuz yağı kullanımı kılavuzun ve matkabın ömrünü 2 ila 3 katına çıkararak ciddi bir ekonomik tasarruf sağlar [01:45], [01:52].
3. Yüzey Kalitesini İyileştirir: Isınma ve sürtünmeyi minimuma indirerek diş profillerinde çapaklanmayı önler, pürüzsüz ve hassas vida dişleri elde edilmesini sağlar [01:21].
4. Talaş Tahliyesi: Sentetik ve mineral esaslı yapısı ve yüksek viskozitesi sayesinde oluşan talaşların kanal dışına rahatça kayarak atılmasına yardımcı olur [01:11].
5. Korozyon ve Pas Koruması: Kesim sonrası parça üzerinde koruyucu bir yağ tabakası bırakarak açılan dişlerin zamanla paslanmasını ve oksitlenmesini engeller [00:53], [01:01].

Doğru Kullanım Metodu

• Tasarruflu Uygulama: Kılavuz yağı aşırı miktarda dökülmemelidir. Kılavuz kanallarına veya matkap ucuna nohut büyüklüğünde birkaç damla damlatılması işlem için tamamen yeterlidir [01:45], [02:55].
• Kullanım Alanları: Manuel Kılavuz çekme, sütunlu matkaplar, kılavuz çekme makineleri, torna ve freze tezgahlarındaki operasyonlarda yaygın kullanılır [02:19].
• CNC Tezgah Notu: İş güvenliği nedeniyle kapalı CNC tezgahlar içerisinde el ile yağ damlatılması önerilmez; CNC tezrahlarda takım içi veya harici borulardan püskürtülen soğutma sıvıları (bor yağı) tercih edilmelidir [02:31].

Talaşlı imalat operasyonlarında (CNC işleme merkezleri, torna tezgahları ve sütunlu matkaplarda) vida dişi açmak amacıyla kullanılan kılavuzların kırılmasını önlemek ve hassas diş adımı elde etmek için kılavuz çekme başlıkları (kılavuz tutucular) kullanılır.

Temak Teknik’in hazırladığı kılavuz çekme başlığı çeşitleri, esneme mekanizması ve pratik uç değişimini gösteren bilgilendirme videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Kılavuz Çekme Başlığının Çalışma Prensibi ve Avantajları

1. Yaylı Sönümleme ve Senkronizasyon (Esneme Mekanizması): Kılavuz çekme işlemi bittiğinde veya fener milinin (spindle) saat yönünden saat yönünün tersine geçtiği anlarda tezgahın Z ekseni hareketi ile dönme hareketi arasında anlık senkronizasyon farkları oluşabilir. Başlığın içindeki eksenel yay mekanizması bu farkı ve boşluğu sönümleyerek kılavuz üzerindeki aşırı yükü alır [00:18].
2. Kılavuz Kırılmasını Önleme ve Takım Ömrü: Kesme esnasında talaş sıkışması veya ters dönme anında oluşan ani yükleri esneme yayları sayesinde yumuşatır. Bu durum kılavuz ucunun çıtlamasını/kırılmasını engeller, iş parçasının çöpe gitmesini ve tezgahın zarar görmesini önler [01:24].
3. Hızlı ve Pratik Uç Değişimi: Başlık üzerindeki emniyetli bilyalı/mandal mekanizması sayesinde kılavuz adaptersiz veya adaptörlü olarak spindle ya da taret üzerinden sökülmeden saniyeler içinde kolayca değiştirilebilir [00:59].

Bağlantı ve Kovan (Şaft) Çeşitleri

• Tezgah Bağlantı Tipleri: İşleme merkezleri ve torna tezgahları için BT30, BT40, BT50, HSK-63 konik tiplerinin yanı sıra düz şaftlı (silindirik) modelleri ve matkap tezgahları için özel konik tipleri mevcuttur [01:53].
• Ölçü ve Metrik Adaptör Seçimi: Her vida çapı için (örneğin M6, M8, M10 vb.) uygun ölçüdeki uç adaptörü kovan içerisine takılır. Farklı çaplardaki kılavuzlar için uygun ölçüdeki başlık veya uç adaptörü tercih edilmelidir [02:23].

Kullanım ve Değişim Adımları

1. Mekanizmanın Takılması: Kılavuz tutucu adaptör, ana gövdedeki bilezik geriye çekilerek yuvaya oturtulur ve kilitlenir [02:42].
2. Kılavuzun Sabitlenmesi: İlgili metrik ölçüdeki kılavuz, adaptörün ön kısmındaki kilit mekanizması bastırılarak yuvaya takılır [03:00].
3. Hareket Kontrolü: Takılan sistem radyal (sağ-sol) boşluk yapmaz; yalnızca Z ekseninde (aşağı-yukarı) eksenel yaylanma hareketi gerçekleştirir [03:13].

Talaşlı imalatta sökülebilir ve takılabilir birleştirme elemanları için iç diş açma işleminde kılavuzlar kullanılır. Doğru malzeme ve imalat yöntemi için doğru kılavuz tipini seçmek, takım ömrünü uzatır ve diş kalitesini artırır.

Bu yazımızda, Temak Teknik rehberliğinde kılavuz çeşitlerini, kullanım alanlarını, kılavuz hammadde tiplerini ve kaplama özelliklerini inceliyoruz.

1. Çalışma Mantığına Göre Kılavuz Çeşitleri

El Kılavuzları (3’lü Takım)

Genellikle manuel uygulamalarda kullanılan HSS malzemeden üretilmiş takımlardır:

• 1 Numaralı Kılavuz (Tek Çizgili): Pah ve konikliği fazladır, ilk ağızlatma işlemi için kullanılır.
• 2 Numaralı Kılavuz (Çift Çizgili): Diş izini derinleştiren orta kılavuzdur.
• 3 Numaralı Kılavuz (Çizgisiz): Dişi kalibre ederek diş çekme işlemini tamamlayan bitirme kılavuzudur.

Makine Kılavuzları

• Düz Kılavuzlar: Açık (patlamış veya kapalı olmayan) deliklerde tercih edilir.
  • Flüt Tipi: Talaşı merkezde/ortada toplar.
  • Konik Tipi: Talaşı doğrudan ileriye ve aşağıya doğru aktarır.
• Helis Kılavuzlar: Talaşı aşağı itmek yerine yukarı doğru tahliye ettiği için özellikle kör deliklerde (kapalı delikler) ve açık deliklerde güvenle kullanılır.
• Ovalama Kılavuzları: Talaş kaldırmadan, malzemeyi ezerek diş formunu verir. Bakır, alüminyum ve pirinç gibi yumuşak malzemelerin seri imalatında tercih edilir.
• Atlamalı Kılavuzlar: Diş yapısında sıra atlamaları bulunur. Poliamid veya alüminyum gibi yumuşak malzemelerde ve ince diş çekimlerinde mukavemeti artırmak için kullanılır.

2. Kılavuzların Hammadde Yapısı

Kılavuzlar, işlenecek parçanın sertliğine ve çalışma koşullarına göre farklı hammadde bileşimlerine sahiptir:

• HSS (Yüksek Hız Çeliği): Genellikle el kılavuzlarında yaygın olarak tercih edilir.
• HSS-E (%5 Kobalt İçerikli): Makine kılavuzlarında en yaygın tiptir. İçeriğindeki kobalt sayesinde aşınma direnci ve yüksek ısı dayanımı sunar.
• HSS-M (PM / Toz Metalürjisi): Nikel, paslanmaz çelik ve titanyum gibi zorlu malzemelerde uzun takım ömrü sağlar.
• HSS-E V3: Yüksek sertlikteki malzemelerin diş çekme işlemlerinde üstün performans gösterir.

3. Kaplama ve Renk Kodları

• Kaplamalı Kılavuzlar: İlk satın alma maliyeti yüksek görünse de sağladığı kayganlaştırma, yüksek aşınma direnci ve uzun takım ömrü sayesinde toplam imalat maliyetini ciddi oranda düşürür.
• Renk Kodları: Üretici firmalar; kılavuzun uygun olduğu malzeme grubunu, kaplama tipini ve kullanım alanını belirtmek için kılavuz şaftlarına mavi, kırmızı, siyah veya sarı gibi renk kodları eklerler.

Talaşlı imalat ve atölye uygulamalarında mandrenler, matkap ucu, punto matkabı veya reşuar gibi takımları hızlı, pratik ve ekonomik bir şekilde bağlamak için kullanılan temel tutucu aparatlarıdır.

Temak Teknik’in CNC ve matkap tezgahlarında mandren kullanımı ve seçim kriterlerini detaylandırdığı videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Öne Çıkan Özellikleri ve Çeşitleri

1. Hızlı ve Anahtarsız Değişim: Mandrenler, ekstra pens veya burç adaptörüne ihtiyaç duymadan belirli çap aralıklarındaki (örneğin 1-13 mm veya 1-16 mm) matkap uçlarını pratik bir şekilde sıkıp gevşetmeyi sağlar [00:37].

2. Mandren Çeşitleri

   • Anahtarlı / Dişli Mandrenler: Yan tarafındaki dairesel anahtar yardımıyla sıkılan modellerdir. Sütunlu matkaplarda veya el matkaplarında yaygın kullanılır [00:19].
   • Hassas / CNC Tipi Mandrenler: CNC işleme merkezlerinde torku artırmak ve daha yüksek salgı hassasiyeti elde etmek için anahtar slotlu veya doğrudan elle sıkılan versiyonlardır [00:11].

Doğru Kullanım ve Sınırlandırmalar

• 3 Noktadan Sıkma Mantığı: Mandrenler içindeki üç adet çene ile takımı tutar [01:00].
• Yan Kesme Yapılamaz (Frezeler için Uygun Değildir): Mandrene parmak freze veya rayba takılarak yanal kesme operasyonları kesinlikle yapılmamalıdır [00:49]. Radyal (yanal) kuvvetler çenelere zarar verir, takımın salgı yapmasına veya fırlamasına neden olur [01:12]. Mandrenler yalnızca eksenel (delme) kuvvetleri için tasarlanmıştır.

Talaşlı imalatta millerin veya silindirik parçaların dış yüzeyine diş açma işlemine pafta çekme denir. Kaliteli, doğru toleransta ve kolay sıkılan dişler elde etmek için pafta çekimi öncesinde mili doğru çapa getirmek ve uygun teknikleri kullanmak son derece kritiktir.

Bu yazımızda, Temak Teknik rehberliğinde pafta çekme mantığını, çalışma boşluğu hesabını, pafta kolu montajını ve adım adım pafta çekme uygulamasını ele alıyoruz.

1. Pafta Çekme Öncesinde Mil Çapı ve Boşluk Hesabı

Dış diş açılacak milin çapı, hedeflenen metrik anma çapı ile birebir aynı işlenmez. Örneğin, Metrik 10 (M10) bir diş çekilecekse mil çapı tam 10,00 mm yapılırsa dişler somunla çalışırken sıkışma yapar veya geçmez.

Somun ile civatanın rahat çalışabilmesi için mil çapında %10 ila %20 (%0,15 mm civarı) oranında bir düşüklük (çalışma boşluğu) bırakılmalıdır.

Çalışma Boşluğu Formülü

İşlenecek Mil Çapı = Anma Çapı − (0,1×Adım)

• Örnek (M10 için)

  • Anma Çapı: 10 mm
  • Adım (Hatve): 1, 5 mm
  • Mil Çapı = 10 − (0,1×1,5) = 9, 85 mm
  • Dolayısıyla M10 pafta çekilecek mil, tornada yaklaşık 9,80 – 9,85 mm çapına getirilmelidir.

Uyarı: Mil çapı gereğinden fazla düşürülürse pafta çekmek kolaylaşır ancak oluşan dişlerin mukavemeti azalır ve bağlantıda sallanma meydana gelir.

2. Pah Kırma ve Dip Boşaltma Önemi

• Pah Kırma: Pafta lokmasının mile rahat ağızlayabilmesi için milin uç kısmına eyle veya tornada yaklaşık 45°’lik pah kırılmalıdır.
• Dip Boşaltma: Eğer milin sonuna kadar (faturaya sıfır) diş çekilmesi isteniyorsa, tornalama aşamasında milin dip kısmına bir boşaltma kanalı açılmalıdır.

3. Pafta Lokmasının Pafta Koluna Takılması

• Pafta lokmasının üzerindeki çentik/yuva, pafta kolundaki sabitleme vidasının denk geleceği yere yerleştirilir.
• Yanlarda bulunan vidalar sıkılarak pafta lokması kola merkezlenip sabitlenir.
• Pafta lokmasının her iki yüzünde de ağızlama pahı (pah kırma açısı) bulunduğu için her iki yönü de kullanılabilir.

4. Adım Adım Pafta Çekme Uygulaması

1. Parçayı Sabitleme ve Gönyeleme: İş parçası mengeneye bağlanır. Pafta kolu mile tam dik ve paralel şekilde yerleştirilir. Eğri ağızlatma yapılırsa dişler eksenel kayar, silik dişler oluşur veya pafta kırılabilir.
2. Yağlama: Kesme işlemini kolaylaştırmak ve diş kalitesini artırmak için mile ve paftaya mutlaka kesme yağı uygulanır.
3. Talaş Kırarak İlerleme: Pafta dengeli bir baskıyla çevrilir. Birkaç tur ilerledikten sonra oluşan talaşı kırmak için 1 tur ileri, yarım tur geri mantığıyla pafta geri çevrilir.
4. Temizlik ve Kontrol: İstenilen boya ulaşıldıktan sonra pafta geri çıkarılır, dişlerdeki talaşlar temizlenir ve uygun bir somunla dişin rahat çalışıp çalışmadığı kontrol edilir.