Talaşlı imalat operasyonlarında (özellikle torna ve frezeleme işlemlerinde) doğru kesici takım ve tutucu (kater) seçimi, ulaşılan toleranslar ve takım ömrü açısından hayati önem taşır. ISO standartlarına göre belirlenen harf ve rakam kombinasyonları, değiştirilebilir sert metal uçların ve katerlerin geometrik ve teknik özelliklerini tanımlar.
Temak Teknik’in sert metal uç ve kater kodlama sistemini anlattığı bilgilendirme videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:
1. Değiştirilebilir Sert Metal Uçların ISO Kodlaması
ISO standardında değiştirilebilir tornalama ve frezeleme uçları genellikle 7 ile 10 haneli standart karakter dizileriyle kodlanır (Örn: C N M G 12 04 08 – PM):
- 1. Harf (Uç Geometrisi / Şekli): Ufuk açısını ve uç formunu belirtir.
- C: 80∘ Eşkenar Dörtgen (Dış çap ve alın tornalama)
- D: 55∘ Dörtgen / Bıçak form (Kopyalama ve finiş)
- T: 60∘ Üçgen
- S: 90∘ Kare
- V: 35∘ Bıçak uç (İnce kopyalama)
- W: 80∘ Trigon (Üç kenarlı yüksek mukavemetli form)
- R: Yuvarlak (Küre/Radüslü)
- 2. Harf (Serbest/Aboşman Açısı): Ucun arka serbestlik açısını gösterir.
- N: 0∘ Serbestlik açısı (Çift taraflı kullanılabilen nötr uç)
- C: 7∘ Pozitif uç
- P: 11∘ Pozitif uç
- 3. Harf (Tolerans Sınıfı): Ucun boyut ve köşe radüs tolerans hassasiyetini belirtir (M, G, U vb.).
- 4. Harf (Talaş Kırıcı / Bağlama Formu): Delikli, deliksiz veya çift taraflı vida sıkmalı tasarımı ifade eder (G, M vb.).
- 5. ve 6. Rakamlar (Kesici Kenar Uzunluğu): Ucun mm cinsinden kenar boyunu gösterir (Örn. 12 = 12 mm kenar uzunluğu).
- 7. ve 8. Rakamlar (Uç Kalınlığı): Ucun et kalınlığını ifade eder (Örn. 04 = 4.76 mm).
- 9. ve 10. Rakamlar (Köşe Radüsü): Kesici ucun burun/köşe radüsünü gösterir (Örn. 04 = 0.4 mm, 08 = 0.8 mm, 12 = 1.2 mm).
- Son Ek (Talaş Kırıcı Geometri): -PM, -MA, -AL gibi kodlar, ucun kaba/finiş işleme tipini ve işlenecek malzeme türünü tanımlar.
2. Dış Çap Torna Katerlerinin Kodlanması
Kater kodları, tutucunun şaft boyutunu, kesme yönünü ve hangi uçla uyumlu olduğunu gösterir (Örn: P C L N R 2525 M 12):
- 1. Harf (Sıkma / Bağlama Tipi): Ucun katere nasıl sabitlendiğini gösterir.
- P: Üstten kaldıraçlı/pabuçlu sıkma
- S: Vida ile ortadan sıkma (pozitif uçlar için)
- C: Üstten klemens/tırnak sıkma
- M: Çift etkili (pabuç ve vida) sıkma
- 2. Harf (Uç Şekli): Katere takılacak ucun geometrik harfidir (C, D, T, V, W vb.).
- 3. Harf (Kater Yaklaşma / Yanaşma Açısı): Katerin iş parçasına giriş açısını temsil eder (L = 95∘, K = 75∘, J = 93∘ vb.).
- 4. Harf (Uç Serbestlik Açısı): Takılacak ucun serbestlik açısı (N, C vb.).
-
5. Harf (Kesme Yönü)
- R: Sağ yönlü kater (Sağdan sola kesim)
- L: Sol yönlü kater (Soldan sağa kesim)
- N: Nötr (Her iki yöne de kesim yapabilir)
- Altıncı ve Yedinci Rakam Grupları (Şaft Ölçüleri): Kater sapının kesit boyutlarını belirtir (Örn. 2525 = 25 × 25 mm şaft yüksekliği ve genişliği).
- Sekizinci Harf (Kater Boyu): ISO standartlarına göre katerin toplam boy kodudur (M = 150 mm, P = 170 mm vb.).
- Son Rakam (Kenar Boyu): Katere uyumlu kesici ucun kenar uzunluğunu gösterir (Örn. 12 = 12 mm kenarlı uç takılır).