Seri imalat süreçlerinde ve parça montajlarında diş ölçülerinin uluslararası standartlara tam uyumlu olması, üretilen parçaların dünyanın her yerinde sorunsuz bir şekilde karşılıklı çalışabilmesi (değiştirilebilirlik) için kritik bir gereksinimdir. İşlenen vida ve somunların diş formu, hatvesi ve toleransı vida mastarları (vida kontrol mastarları) kullanılarak güvenle doğrulanır.
Vida Mastarı Nedir ve Türleri Nelerdir?
Vida mastarları, kontrol edilecek diş ölçüsüne özel olarak sertleştirilmiş ve hassas taşlama yöntemiyle üretilmiş kontrol araçlarıdır. ISO 1502, DIN 13, BS 913 ve TS 3 gibi uluslararası kalite standartlarına uygun olarak imal edilirler.
Genel olarak iki ana grupta sınıflandırılırlar:
- Tampon Mastarlar (Erkek Mastar): Somun ve iç dişli parçaların diş kontrolünde kullanılır.
- Halka Mastarlar (Dişi Mastar): Cıvata, saplama ve mil gibi dış dişli parçaların kontrolünde tercih edilir.
Ayrıca Metrik (M), Unifayd (UNC/UNF), Trapez (TR) ve Konik (NPT/R) gibi tüm diş normlarına uygun tampon ve halka mastar çeşitleri mevcuttur.
“Geçer” (GO) ve “Geçmez” (NO-GO) Çalışma Prensibi
Vida mastarları ikili kontrol prensibine dayanır:
- Geçer Mastar (GO): Parçanın diş yapısının ve tolerans sınırlarının uygun olduğunu gösterir; dişe takılmadan rahatça girmelidir. Genelde gövdesi daha kalındır.
- Geçmez Mastar (NO-GO): Dişin gereğinden fazla geniş veya tolerans dışı işlenmediğini doğrular. Mastar dişe takıldığında birkaç dişten fazla ilerlememeli ve kasarak durmalıdır. Görsel olarak kolay ayrılması için gövdesinde kırmızı bir işaret/halka bulunur.
İmalat Sahanızda Verimliliği Artıracak Kullanım İpuçları
- Tezgâh Başında Doğrudan Kontrol: Mastarlar ilk parça üretiminden itibaren tezgâh yanında bulundurulmalı; takım aşınmaları veya offset sapmaları anında tespit edilerek düzeltilmelidir.
- Seri İmalat Kontrol Stratejisi: Yüksek adetli üretimlerde (örneğin her 10 parçada bir) periyodik mastar kontrolü yapmak; kesici takım kırılması veya çıtlaması durumunda hatalı parçayı sadece son gruba sınırlayarak hurda oranını düşürür.
- Galvaniz Kaplama Toleransı: Parça işlendikten sonra yüzey kaplaması (galvaniz vb.) görecekse, kaplama payı göz önünde bulundurularak geçmez tarafın tatlı sıkı geçmesine izin verilecek şekilde özel toleranslama stratejisi uygulanabilir.
Periyodik Kalibrasyonun Önemi
Özel sertleştirilmiş çelikten üretilmiş olsalar dahi sürekli kullanım, darbe veya aşınma nedeniyle mastar ölçüleri zamanla değişebilir. İşleme kalitenizin ve ihracat standartlarınızın korunması adına vida mastarlarınızın yılda en az 1 kez kalibrasyondan geçirilmesi önerilir.
Üretim süreçlerinize uygun yüksek hassasiyetli vida mastarları ve ölçü aletleri çözümleri için temak.com.tr web sitemizi ziyaret edebilir, teknik uzmanlarımızdan bilgi alabilirsiniz.